Home Choroby nowonarodzonych źrebiąt
Choroby nowonardzonych źrebiąt

Zespół zamartwicy noworodków – to  zaburzenie funkcji układu oddechowego w wyniku: niedotlenienia,  przedłużającego się porodu, niedojrzałości płuc ( brak surfaktantu – substancji zapobiegającej zapadaniu się płuc w czasie oddychania i ułatwiającemu wymianę gazową), aspiracji wód płodowych, smółki czy śluzu, a także zatkania dróg oddechowych ciałami stałymi, ewentualnie wadami rozwojowymi lub uszkodzeniami w trakcie porodu.

Źrebię po urodzeniu nie podejmuje akcji oddechowej lub jego oddechy są nierówne, z widocznym wysiłkiem, otwartym pyszczkiem i rozdętymi nozdrzami, zaczyna słabnąć, nie podnosi się.

Stan ten wymaga natychmiastowej pomocy lekarskiej, ale samodzielnie można oczyścić drogi oddechowe z zalegających płynów i cząstek stałych i ułożyć źrebię na mostku z wyprostowaną szyją i głową, co ułatwi oddychanie.

Jeżeli źrebię nie oddycha można uciskać jego klatkę piersiową z obu stron kilka razy na minutę.

Lekarz weterynarii powinien zbadać zwierzę w celu ustalenia przyczyny i w miarę możliwości ją usunąć, wdraża sztuczne oddychanie, o ile jest to konieczne lub stabilizuje źrebię w pozycji ułatwiającej oddychanie. Bardzo korzystne jest podawanie tlenu, ale w warunkach stajni rzadko jest to możliwe.

 

Zachłystowe zapalenie płuc – na skutek aspiracji wód płodowych w czasie przedłużającego się porodu może także dojść do rozwoju zachłystowego zapalenia płuc. Inną przyczyną tego stanu jest zachłyśnięcie się mlekiem na skutek zaburzeń w jego połykaniu lub przy karmieniu przymusowym. Niewielkie ilości wody lub mleka mogą być wchłonięte i nie wywołują żadnych objawów, ale przy większej ich ilości lub dodatkowej obecności w nich bakterii dochodzi do ciężkiego zapalenia płuc. Niekiedy następuje zachłyśnięcie się ciałami stałymi: słomą, sianem, fragmentami zbóż i innymi niewielkimi przypadkowymi przedmiotami. 

Zwierzęta są osłabione, oddychają szybko, z wysiłkiem i przez otwarty pysk, mogą  krztusić się i kaszleć, w ciężkich stanach stoją z wyciągniętą głową lub leżą na boku. Do rozwoju objawów może dochodzi zaraz po porodzie, ale też w późniejszym okresie , w zależności od  przyczyny.

            Pomoc lekarska w tym przypadku polega na próbie usunięcia bądź upłynnienia zalegających materiałów  w celu ułatwienia ich wchłonięcia lub wyksztuszenia, podawaniu leków ułatwiających oddychanie i antybiotyków oraz w miarę możliwości podaniu tlenu.

 

            Zatrzymanie smółki – smółka to pierwszy kał pojawiający się po porodzie, zawierający materiał nagromadzony w jelitach podczas życia płodowego. Ma ona u konia do1 m długości i ok. 0,5-0,8 kg wagi.

W przypadku nadmiernego odwodnienia smółki, nieprawidłowej pracy jelit kał staje się suchy, twardy i nie może wydostać się na zewnątrz. Stan ten stosunkowo częściej pojawia się u ogierków oraz wcześniaków, a pobranie siary stymulując pracę jelit zapobiega zatrzymaniu smółki.

Kał powinien pojawić się do 6 godzin po porodzie. Niepokojące jest częste napinanie się zwierzęcia z unoszeniem ogona i brak pojawiania się kału. Początkowo źrebię jest jeszcze żywotne, zainteresowane otoczeniem i ssie matkę, od czasu do czasu tylko napina się bezskutecznie do oddawania kału. W miarę upływu czasu staje się jednak coraz bardziej zaniepokojone, apatyczne, ogląda się na boki, kopie po brzuchu, tarza się lub leży, manifestując wyraźne objawy bólowe.

W zależności od czasu trwania i stanu ogólnego chorego zwierzęcia leczenie może być:

  • Zachowawcze – obejmuje przed wszystkim wykonanie lewatywy i stopniowym upłynnianiu treści i ułatwienia jego wydalania. Dodatkowo stosuje się leczenie mające na celu naprawę skutków choroby – np. podawanie płynów dożylnie lub surowicy przy braku pobrania siary przez źrebię
  • Chirurgiczne – przy złym stanie zwierzęcia i braku skuteczności leczenia zachowawczego,  zwłaszcza przy krwawieniach z odbytu jedyną możliwością ratunku jest przeprowadzenie zabiegu operacyjnego w celu usunięcia treści bezpośrednio z jelit

 

Wrzody żołądka u źrebiąt – źrebięta wydają się być szczególnie wrażliwe na czynniki wywołujące wrzody żołądka, a częstość ich występowania może sięgać nawet 50%.

Stres powodowany zaburzonymi relacjami matka-źrebię, transportem, ciągłą zmianą miejsca, nerwowym podejściem do zwierzęcia to główna przyczyna tego stanu u źrebiąt. Także niepobranie siary w odpowiednim momencie lub dłuższe okresy głodu, a także niektóre leki mogą zwiększyć niekorzystne działanie kwasu żołądkowego na śluzówkę jelit, a błona śluzowa nowonarodzonego źrebięcia jest jeszcze bardzo delikatna, nie w pełni osłonięta warstwami ochronnymi.

Najczęstszymi objawami obserwowanymi przez właścicieli u źrebiąt z chorobą wrzodową są:

  • Matowa sierść
  • Osłabienie, słabe przyrosty, zahamowanie wzrostu
  • Ślinienie
  • Przykry zapach z pyska
  • Wzdęty brzuch
  • Nawracające objawy kolkowe
  • Ciemny, niekiedy płynny kał

 

Obecnie standardową metodą rozpoznawania wrzodów u źrebiąt jest badanie gastroskopowe, pozwala ono także na monitorowanie przebiegu leczenia.

Leczenie polega z jednej strony na usunięciu powodujących je przyczyn (podawanie leków, stres), a z drugiej podawaniu preparatów osłaniających śluzówkę żołądka i zmniejszających drażniące działanie kwasu solnego.

Nieleczona choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy może doprowadzić do ich perforacji i zapalenia otrzewnej, co jest stanem nieuleczalnym i prowadzi do szybkiej śmierci zwierzęcia.

 

Wady rozwojowe:

Wady serca – nieprawidłowości w przegrodzie, przetrwały otwór owalny, nieprawidłowości budowy aorty – często bardzo trudne do zdiagnozowania. W niewielkim nasileniu nie powodują żadnych objawów nawet do końca życia zwierzęcia. Niekiedy jednak manifestują się lekkimi lub poważniejszymi problemami z wydolnością organizmu – niekiedy jako zmniejszona tolerancja na wysiłek – łatwe męczenie się, ale powodująca także zahamowanie rozwoju źrebięcia, jego coraz słabszą kondycję i w konsekwencji przedwczesną śmierć zwierzęcia

Brak odbytu, brak jelita prostego, brak odbytu i jelita prostego, brak okrężnicy – stosunkowo rzadko występujące wady o podłożu genetycznym. Brak końcowych odcinków przewodu pokarmowego uniemożliwia prawidłowe wydalanie kału i szybko doprowadza do śmierci. W zależności od postaci niekiedy możliwa do korekcji chirurgicznej

 

Przepuklina pępkowa – brak zrostu ściany brzucha w okolicy pępka, w który, w zależności od wielkości, mogą dostawać się narządy jamy brzusznej. Leczenie polega na operacyjnym zamknięciu tzw. wrót przepukliny

 

Przetrwały moczownik – moczownik to przewód, przez który w czasie życia płodowego mocz jest odprowadzany z pęcherza przez łożysko do organizmu matki. W momencie porodu do powinien ulec zamknięciu, a mocz od tej pory wydalany jest przez cewkę moczową. Jeżeli to nie nastąpi mocz cały czas wydostaje się częściowo lub całkowicie przez pępek. Niekiedy może dojść do otwarcie pierwotnie zamkniętego moczownika na skutek zakażenia okolicy pępka.

Leczenie, w zależności od przyczyny obejmuje przyżeganie, kriochirurgię lub zabieg operacyjny i antybiotykoterapię przy obecności zakażenia okolicy pępka.

 

Zakażenie pępka – na skutek nieodpowiedniej higieny, leżenia na mokrej ściółce, opóźnionego wysychania sznura pępowinowego lub nie zamknięcia moczownika dochodzi niekiedy do wniknięcia bakterii i rozwoju zakażenia pępka. Pępek jest obrzęknięty, bolesny i zaczerwieniony, niekiedy wilgotny. Po uciśnięciu lub niekiedy spontanicznie wypływa z niego ropa.

Dokładne rozpoznanie i  lokalizacja zakażenia odbywa się obecnie przy pomocy badania ultrasonograficznego. Szybka interwencja lekarsko-weterynaryjna umożliwia uniknięcie ciężkich powikłań - przedostania się bakterii do krwiobiegu i uogólnienia zakażenia, czyli wystąpienia posocznicy (potocznie kulawki). Leczenie zależy od miejsca zakażenia i stanu ogólnego zwierzęcia. Podskórne ropnie leczy się poprzez ich nacięcie, usunięcie zakażonych tkanek w trakcie zabiegu operacyjnego i antybiotykoterapię. Jeżeli dojdzie do uogólnienia zakażenia i rozwoju kulawki leczenie jest o wiele bardziej skomplikowane i często zakończone niepowodzeniem

W celu zapobiegnięcia wystąpienia zakażeń w obrębie pępka i możliwych przykrych tego konsekwencji zaleca się odkażanie po porodzie pozostałej części pępowiny jodyną, sprzyjającą dodatkowo wysychaniu pępka.

 

 

Kulawka jest to potoczne określenie ciężkiego, ogólnego zakażenia bakteryjnego organizmu źrebięcia, czyli posocznicy (sepsy). Nazwa ta pochodzi z czasów, kiedy nieznane były dokładne mechanizmu rozwoju tej choroby, a najbardziej widocznym zewnętrznym jej przejawem był obrzęk okolic dużych stawów – kolanowych, skokowych czy nadgarstkowych. Chorobą tych stawów tłumaczono niezdolność do chodzenia chorych źrebiąt. Niestety problem ten jest o wiele bardziej skomplikowany, a bakterie wywołujące chorobę umiejscowione są nie tylko w stawach, ale przed wszystkim w krwiobiegu, którędy przedostają się do wszystkich narządów organizmu.

Do zakażenia dochodzi zarówno przed w czasie jak i po porodzie, co powoduje, że mamy do czynienia z dwiema postaciami choroby – wczesną – do 24-48 godzin po urodzeniu oraz późną – pojawiająca się nawet do 4 tygodni po porodzie. W tych przypadkach drogami  zakażenia są pępowina, jama nosowa lub przewód pokarmowy. Czynnikami sprzyjającymi są inne nieprawidłowości (np. ciężki poród, zamartwica), niski poziom higieny, chłodna i wilgotna stajnia, zbyt późne napicie się siary.

Objawy przy wczesnej postaci choroby manifestują się już w pierwszych chwilach życia zwierzęcia. Źrebię jest słabe, opóźniają się naturalne etapy po urodzeniu – wstawanie, podążanie za matką, pobranie siary. Wkrótce dołączają do tego objawy bardziej charakterystyczne – biegunka, objawy infekcji dróg oddechowych, niekiedy zaburzenia neurologiczne oraz obrzęk stawów. Zwierzęta leżą, są apatyczne, ciężko oddychają, niekiedy nie mają kontaktu z otoczeniem.

W przypadku późnej postaci kulawki, początkowo żywotne źrebię nagle zaczyna manifestować w/w objawy. Niekiedy poprzedzone jest to obrzękiem i zaczerwieniem okolicy pępka czy wyciekiem z nozdrzy.

Leczenie posocznicy powinno być intensywne i wielokierunkowe – nakierowane na ograniczenie ilości bakterii w organizmie (antybiotykoterapia) oraz naprawę następstw uogólnionej infekcji (płynoterapia, leki antytoksyczne). Efekty zależą od stopnia zaawansowania choroby, stanu źrebięcia, ilości zajętych narządów, ale często, szczególnie w warunkach stajennych, leczenie kończy się niepowodzeniem.

 

 

Zespół zaburzonej adaptacji – dotyczy przed wszystkim koni pełnej krwi, ale też innych bardzo szlachetnych koni. Jej przyczyna nie jest w pełni poznana. 

Pomimo prawidłowo przebiegającego porodu źrebięta już od pierwszych chwil życia lub wkrótce po nim (do 24 h) wykazują opóźnione reakcje odruchowe – wstawania, podążania za matką, ssania, zaburzony jest stosunek matka-źrebię. Źrebięta mogą wydawać specyficzne odgłosy, wędrują bez celu dookoła boksu lub stoją w miejscu ze spuszczoną głową, dochodzi do napadów skurczów.

Nie ma możliwości leczenia przyczyny choroby, dlatego prowadzi się terapię objawową.

Podaje się leki uspokajające, przeciwdrgawkowe i zapobiegające obrzękowi mózgu. Ponieważ źrebięta nie pobierają pokarmu należy wprowadzić dożywianie – droga dożołądkową – przez sondę nosowo-żołądkową, ponieważ problemy z połykaniem mogą doprowadzić do zachłystowego zapalenia płuc. Tą drogą wprowadza się też siarę. W celu uzupełnienia płynów, elektrolitów i glukozy dodatkowo podaje się płyny przez kroplówkę.

W przypadku powodzenia leczenia i powrotu źrebięcia do pełnego zdrowia nie obserwuje się w późniejszym życiu zwierzęcia żadnych zaburzeń neurologicznych.

 

 

Pokarmowa dystrofia mięśni – choroba może się pojawiać tuż po urodzeniu – w postaci wczesnej lub w postaci przewlekłej od 2 tygodni, nawet do 4 miesięcy po urodzeniu.

Powodem jest niedobór witaminy E oraz selenu w diecie ciężarnej klaczy lub w diecie i mleku pobieranym przez źrebię.

Choroba obejmuje poszczególne partie mięśni:

Mięśnie zadu – powodując problemy z utrzymaniem stojącej postawy ciała

Mięsnie klatki piersiowej – utrudniając oddychanie

Mięsnie górnego odcinka przewodu pokarmowego ( szczęki, języka, przełykowe) – uniemożliwiając prawidłowe pobieranie pokarmu

Zajęte partie mięśni są obrzękłe, bardzo bolesne i gorące. Dodatkowym objawem może być ciemna barwa wydalanego moczu.

Zarówno leczenie jak i zapobieganie chorobie polega na suplemantacji wit.E i selenu

 Źródło: Klinika kliniczna: KONIE, O. Dietz, B.Huskamp (Galaktyka)